ವಚನದ ಬೆಲೆಗೆ ಬದುಕಿದ ಯುಗಪುರುಷ: “ಭೀಷ್ಮ”

ಮಹಾಭಾರತ ಎಂಬ ಮಹಾಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವೀರರು, ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಧರ್ಮನಿಷ್ಠರು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರೂ, ಅವರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವದಿಂದ ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಗಂಗಾಪುತ್ರ ಭೀಷ್ಮ. ಅವರ ಮೂಲ ಹೆಸರು ದೇವವ್ರತ. “ಭೀಷ್ಮ” ಎಂಬ ಹೆಸರು ಅವರಿಗೆ ಅವರ ಭೀಕರ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯಿಂದ ಬಂದದ್ದು. ಅವರು ಕೇವಲ ಮಹಾಯೋಧರಲ್ಲ; ಸತ್ಯ, ತ್ಯಾಗ, ಪಿತೃಭಕ್ತಿ, ಧರ್ಮನಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯದ ಜೀವಂತ ರೂಪವಾಗಿದ್ದರು. ಕೌರವರು ಮತ್ತು ಪಾಂಡವರು ಇಬ್ಬರೂ ಅವರನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ ಗೌರವಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಹಾಭಾರತದ ಇಡೀ ಕಥೆಯ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುಗಳಲ್ಲಿ ಭೀಷ್ಮರ ಪಾತ್ರ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ.

ಭೀಷ್ಮರ ಜನನದ ಪೌರಾಣಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ

ಭೀಷ್ಮರ ಜನನವು ಒಂದು ದೈವಿಕ ಕಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ವಸುಗಳು ಮಹರ್ಷಿ ವಶಿಷ್ಠರ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಅಲ್ಲಿ ವಶಿಷ್ಠರ ಬಳಿ ಇದ್ದ ಕಾಮಧೇನು ಎಂಬ ದಿವ್ಯ ಹಸುವಿನ ಅದ್ಭುತ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಅದನ್ನು ತಮ್ಮದಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ಯೋಚಿಸಿದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವಸುವಿನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಅವರು ಕಾಮಧೇನುವನ್ನು ಕದಿಯಲು ಯತ್ನಿಸಿದರು. ಈ ಘಟನೆಗೆ ಕೋಪಗೊಂಡ ಮಹರ್ಷಿ ವಶಿಷ್ಠರು ಎಂಟು ವಸುಗಳಿಗೆ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಮಾನವರಾಗಿ ಜನಿಸುವ ಶಾಪ ನೀಡಿದರು. ತಮ್ಮ ತಪ್ಪಿಗೆ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪಪಟ್ಟ ವಸುಗಳು ಮಹರ್ಷಿಯ ಬಳಿ ಕ್ಷಮೆ ಯಾಚಿಸಿದರು. ಆಗ ವಶಿಷ್ಠರು, “ಏಳು ವಸುಗಳು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಕೂಡಲೇ ಶಾಪಮುಕ್ತರಾಗುವರು. ಆದರೆ ಮುಖ್ಯ ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದ ವಸು ಮಾತ್ರ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಬದುಕಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ,” ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

ಶಾಪ ವಿಮೋಚನೆಗಾಗಿ ವಸುಗಳು ಗಂಗಾದೇವಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರು. ಗಂಗಾದೇವಿ ಅವರಿಗೆ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ತಾಯಿಯಾಗಿ ಜನ್ಮ ನೀಡುವುದಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಳು. ಆ ಎಂಟನೇ ವಸುವೇ ಮುಂದೆ ದೇವವ್ರತನಾಗಿ, ನಂತರ ಭೀಷ್ಮನಾದನು.

ಶಂತನು ಮತ್ತು ಗಂಗಾದೇವಿಯ ವಿವಾಹ

ಹಸ್ತಿನಾಪುರದ ರಾಜ ಶಂತನು ಒಮ್ಮೆ ಗಂಗಾ ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ವಿಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಗಂಗಾದೇವಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಮೋಹಿತರಾದರು. ಅವಳ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ದಿವ್ಯತೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ಮನಸ್ಸು ಮಾಡಿದರು. ಗಂಗಾದೇವಿಯೂ ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಳು, ಆದರೆ ಒಂದು ಷರತ್ತು ಇಟ್ಟಳು: “ನಾನು ಏನು ಮಾಡಿದರೂ ನೀವು ಪ್ರಶ್ನಿಸಬಾರದು; ನನ್ನ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತಲೆಹಾಕಬಾರದು.” ಪ್ರೇಮದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದ ಶಂತನು ಈ ಷರತ್ತನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ನಂತರ ಇಬ್ಬರೂ ವಿವಾಹವಾದರು ಮತ್ತು ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಜೀವನ ನಡೆಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು.

ಏಳು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಗಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಡುವ ರಹಸ್ಯ ಗಂಗಾದೇವಿಗೆ ಒಂದು ಮಗುವು ಜನಿಸಿದಾಗಲೇ ಅವಳು ಅದನ್ನು ಗಂಗಾ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದಳು. ಇದನ್ನು ಕಂಡ ಶಂತನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದುಃಖಪಡುವುದರ ಹೊರತು, ತನ್ನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಪ್ರಶ್ನಿಸಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಮೊದಲ ಏಳು ಮಕ್ಕಳನ್ನೂ ಅವಳು ನದಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಿದಳು. ಇದರ ಹಿಂದೆ ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ-ಅವರು ಶಾಪಗ್ರಸ್ತ ವಸುಗಳು. ಗಂಗಾದೇವಿ ಅವರನ್ನು ಹುಟ್ಟಿದ ತಕ್ಷಣ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಡುವುದರಿಂದ ಅವರು ಶಾಪಮುಕ್ತರಾಗಿ ದೇವಲೋಕಕ್ಕೆ ಮರಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಎಂಟನೇ ಮಗುವನ್ನು ಕೂಡ ನದಿಗೆ ಬಿಡಲು ಹೊರಟಾಗ ತಡೆದರು. ಆಗ ಗಂಗಾದೇವಿ ತನ್ನ ನಿಜಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿಸಿ, “ನೀವು ನನ್ನ ಷರತ್ತನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದ್ದೀರಿ,” ಎಂದು ಹೇಳಿದಳು. ನಂತರ ಮಗುವನ್ನು ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ದೇವಲೋಕಕ್ಕೆ ತೆರಳಿ ಬೆಳೆಸಿದಳು. ಆ ಮಗುವೇ ದೇವವ್ರತ.

ದೇವವ್ರತನ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಗುರುಗಳು

ದೇವವ್ರತನು ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ತೋರಿದನು. ಗಂಗಾದೇವಿ ಅವನಿಗೆ ದೇವಲೋಕದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಋಷಿಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಗುರುಗಳಿಂದ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೊಡಿಸಿದಳು.

ಮಹರ್ಷಿ ವಶಿಷ್ಠರಿಂದ ವೇದ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರ ಕಲಿತನು.
ಬೃಹಸ್ಪತಿಯಿಂದ ರಾಜನೀತಿ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ಕಲಿತನು.
ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರಿಂದ ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಅರಿತನು.
ಪರಶುರಾಮರಿಂದ ಯುದ್ಧಕಲೆ ಮತ್ತು ಅಸ್ತ್ರವಿದ್ಯೆ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದನು.

ದೇವವ್ರತನು ಶಸ್ತ್ರವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಅಪ್ರತಿಮನಾದನು. ಅವನ ಧೈರ್ಯ, ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ ಮತ್ತು ಶೌರ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ ದೇವತೆಗಳೇ ಮೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದರು.

ಭೀಷ್ಮ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ — ಜೀವನವನ್ನೇ ಬದಲಿಸಿದ ಘಟನೆ

ಒಮ್ಮೆ ಶಂತನು ಮಹಾರಾಜರು ಯಮುನಾ ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಾರನ ಮಗಳು ಸತ್ಯವತಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಪ್ರೀತಿಸಿದರು. ಸತ್ಯವತಿಯ ತಂದೆ ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿದರೂ ಒಂದು ಕಠಿಣ ಷರತ್ತು ಇಟ್ಟನು: “ಸತ್ಯವತಿಯ ಮಗನೇ ಹಸ್ತಿನಾಪುರದ ರಾಜನಾಗಬೇಕು.” ಆದರೆ ಆಗಲೇ ದೇವವ್ರತನು ರಾಜ್ಯದ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದನು. ತಂದೆಯ ಮನಸ್ಸಿನ ನೋವನ್ನು ತಿಳಿದ ದೇವವ್ರತನು ತಾನೇ ಮೀನುಗಾರನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ತನ್ನ ರಾಜ್ಯಹಕ್ಕನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದನು. ಆದರೂ ಮೀನುಗಾರನಿಗೆ ಇನ್ನೊಂದು ಅನುಮಾನವಿತ್ತು: “ನಿನ್ನ ಮಕ್ಕಳು ಮುಂದೆ ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಬಹುದು.”

ಇದನ್ನು ಕೇಳಿದ ದೇವವ್ರತನು ಲೋಕವನ್ನೇ ಬೆಚ್ಚಿಬೀಳಿಸುವ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದನು:
ನಾನು ಜೀವನಪೂರ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ ಪಾಲಿಸುತ್ತೇನೆ
ಎಂದಿಗೂ ವಿವಾಹವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ನನಗೆ ಸಂತಾನ ಇರದು

ಈ ಭಯಾನಕ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ದೇವತೆಗಳು ಆಕಾಶದಿಂದ ಪುಷ್ಪವೃಷ್ಠಿ ಮಾಡಿದರು. “ಇದು ಭೀಷಣ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ!” ಎಂದು ಕೊಂಡಾಡಿದರು. ಆ ದಿನದಿಂದ ದೇವವ್ರತನು “ಭೀಷ್ಮ” ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು.

ಇಚ್ಛಾಮರಣದ ವರ

ಭೀಷ್ಮರ ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ಪಿತೃಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ಶಂತನು ಅವರಿಗೆ ಒಂದು ಅಪೂರ್ವ ವರ ನೀಡಿದರು: “ನೀನು ನಿನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯಾದಾಗ ಮಾತ್ರ ಮರಣ ಹೊಂದು.” ಇದನ್ನೇ “ಇಚ್ಛಾಮರಣ” ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ವರದಿಂದ ಭೀಷ್ಮರು ಮಹಾಭಾರತ ಯುದ್ಧದ ನಂತರವೂ ಉತ್ತರಾಯಣ ಕಾಲ ಬರುವವರೆಗೆ ಜೀವಂತವಾಗಿದ್ದರು.

ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ ಭೀಷ್ಮರ ಪಾತ್ರ

ಭೀಷ್ಮರು ಹಸ್ತಿನಾಪುರದ ರಕ್ಷಕರಾಗಿದ್ದರು. ಕೌರವರು ಮತ್ತು ಪಾಂಡವರು ಇಬ್ಬರ ಮೇಲೂ ಅವರಿಗೆ ಅಪಾರ ಪ್ರೀತಿ ಇತ್ತು. ಧರ್ಮ ಪಾಂಡವರೊಂದಿಗಿದೆ ಎಂಬುದು ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ, ಹಸ್ತಿನಾಪುರದ ಸಿಂಹಾಸನದ ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಅವರು ಕೌರವರ ಪರ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿದರು. ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೊದಲ ಸೇನಾಧಿಪತಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಯುದ್ಧಕೌಶಲ್ಯಕ್ಕೆ ಎದುರಾಳಿಗಳು ನಡುಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣರೂ ಸಹ ಭೀಷ್ಮರ ಶೌರ್ಯವನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.

ಭೀಷ್ಮರ ಶರಶಯ್ಯೆ ಭೀಷ್ಮರನ್ನು ಯಾರೂ ಸೋಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಸಲಹೆಯಂತೆ ಅರ್ಜುನನು ಶಿಖಂಡಿಯನ್ನು ಮುಂದೆ ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿದನು. ಶಿಖಂಡಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಲಾರೆ ಎಂಬ ತನ್ನ ನಿಯಮದ ಕಾರಣದಿಂದ ಭೀಷ್ಮರು ಶಸ್ತ್ರತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದರು. ಅರ್ಜುನನ ಬಾಣಗಳು ಭೀಷ್ಮರ ದೇಹವನ್ನು ಚುಚ್ಚಿದವು. ಅವರು ನೆಲಕ್ಕೆ ಬೀಳದೆ ಬಾಣಗಳ ಮೇಲೆಯೇ ಮಲಗಿದರು. ಇದನ್ನೇ “ಶರಶಯ್ಯೆ” ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಶರಶಯ್ಯೆಯ ಮೇಲಿದ್ದ ಭೀಷ್ಮರು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನಿಗೆ ರಾಜಧರ್ಮ, ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಜೀವನದ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಬೋಧಿಸಿದರು.

ಭೀಷ್ಮರಿಂದ ನಾವು ಕಲಿಯಬೇಕಾದ ಜೀವನ ಮೌಲ್ಯಗಳು

ಭೀಷ್ಮರ ಜೀವನವು ಕೇವಲ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಯಲ್ಲ; ಅದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನಿಗೂ ಆದರ್ಶ ಜೀವನದ ದಾರಿದೀಪವಾಗಿದೆ. ಅವರು ತಮ್ಮ ತಂದೆಯ ಸಂತೋಷಕ್ಕಾಗಿ ರಾಜ್ಯ, ವಿವಾಹ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸುಖಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಪಿತೃಭಕ್ತಿಯ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಒಮ್ಮೆ ಕೊಟ್ಟ ಮಾತನ್ನು ಯಾವುದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೂ ಉಲ್ಲಂಘಿಸದೆ ವಚನಪಾಲನೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಲೋಕಕ್ಕೆ ತೋರಿಸಿದರು. ತಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನೇ ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ತ್ಯಾಗದ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದರು. ಧರ್ಮದ ಮಾರ್ಗ ಎಷ್ಟು ಕಠಿಣವಾದರೂ ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗದೆ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಬದುಕಿದರು. ರಾಜವಂಶದ ರಕ್ಷಕರಾಗಿ ತಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಕೊನೆಯ ಕ್ಷಣದವರೆಗೂ ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಜೀವನಪೂರ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ ಆತ್ಮಸಂಯಮ ಮತ್ತು ಆದರ್ಶ ಜೀವನದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಾರಿದರು. ಯಾವುದೇ ಸ್ವಾರ್ಥವಿಲ್ಲದೆ ಹಸ್ತಿನಾಪುರದ ಸೇವೆಗೆ ತಮ್ಮ ಬದುಕನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ನಿಸ್ವಾರ್ಥ ಸೇವೆಯ ಆದರ್ಶವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಅನೇಕ ದುಃಖ, ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ಸಂಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರೂ ಸಹನೆ ಮತ್ತು ಸಂಯಮ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳದೆ ಶಾಂತಚಿತ್ತದಿಂದ ಬದುಕಿದ ಭೀಷ್ಮರು ಮಾನವ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಶಾಶ್ವತ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಜೀವನ ತ್ಯಾಗ, ಶೌರ್ಯ ಮತ್ತು ನೀತಿಯ ಅಮರ ಗಾಥೆಯಾಗಿದೆ. ಇಂದಿಗೂ ಭೀಷ್ಮರ ಹೆಸರು ಕೇಳಿದಾಗ ಧರ್ಮ, ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ಪಿತೃಭಕ್ತಿಯ ಸ್ಮರಣೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮೂಡುತ್ತದೆ.

ಲೇಖರು: ಪ್ರೋ. ವೀಣಾ. ತಿರ್ಲಾಪೂರ

ಮತ್ತುಷ್ಟು ಸುದ್ದಿಗಳನ್ನು ಓದಲು ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್‌ ಮಾಡಿ